Gazi Ahmed Muhtar Paşa, Riyazü’l muhtar mir’atü’l mikat ve’l edvar, Kahire, Bulak Matbaası, sadece 1. cilt; 387 s; 31 x 22 cm, sırtı meşin kapakları bez Osmanlı cildinde. Haliyle.
Eserin levhalar ... ve çizimler içeren 2. cildi bu lotta mevcut değildir. Künye sayfasının alt kısmında “İstanbul’da telif edilmiş ve müellifin 1303 sene-I hicriside Mısır’a memuriyeti hasebiyle Kahire’de Bulak Matbaası’nda tab olunmuş.” ibaresi mevcuttur. “4 Aout 1886 – 4 Dİlkade 1308 Presente par l’auteur a son excellence la Comte de Soldesbigh? … etc etc… Ghazi Ahmed Muhtar” ibaresiyle yazarın tarafından imzalı ve iftahlıdır. İthaf Fransızca, imza Osmanlıcadır.
Gazi Ahmed Muhtar Paşa (1839 – 1919), yaşadığı dönemin 3 paşasından biriydi; 1877 – 1878 Osmanlı - Rus Savaşı’nın Kafkasya Cephesi komutanı, asker, gökbilimci, yazar, eğitimci ve devlet adamıydı. 1912 yılında kısa süreliğine de olsa sadrazamlık görevinde de bulundu. Aynı zamanda Darüşşafaka Cemiyeti’nin kurucuları arasdında da yer aldı. Devlet adamlığı ve askerliğinin dışında çok üretken bir bilim adamı hüviyetine de sahiptir. Matematik ve astromoni konulu çok sayıca eser kaleme almıştır. Bu özelliğinden dolayı kendisine “büyük matematikçi”, “büyük astronomi alimi” gibi sıfatlar uygun görülmüştür. Müzayedeye sunduğumuz, bu önemli fikir ve devlet adamının İstanbul’da iken kaleme aldığı, fakat görevi dolayısıyla bulunduğu Kahire’de, 1883 yılında Bulak Matbaası’nda tab edilmiştir. Bu eser, basîta, usturlap ve bunlarla yapılan zaman ve astronomik hareket ölçmeleriyle enlem ve boylam tayinleri hakkında geniş bilginin yer aldığı iki ana bölümle şemsî ve kamerî takvime dair konuların yer aldığı sonuç kısmından meydana gelmektedir. Çalışmanın metinler kısmı 387 sayfa tutmaktadır. Müzayedeye sunduğumuz, bu çalışmadır. Daha sonra, ayrıca Ressam H. Sabri Matbaası’nda basılmış, otuz altı levha içinde 105 şekilden meydana gelen Mecmûa-i Eşkâl adlı bir de ilâvesi bulunmaktadır. Müellifin bu esere yazdığı elli sekiz sayfalık zeyil ise (Riyâzü’l-Muhtâr Mir’âtü’l-mîkāt ve’ledvâr Zeyli) yine Kahire’de basılmıştır.
Oldukça nadir olan bu çalışma Osmanlı astronomi literatüründe çok önemli bir yere sahiptir. Devamını Oku