[Claude Etienne] Savary, Lettres sur la Grèce faisant suite de celles sur l’Egypte, Paris, Onfroi, M. DCC. LXXXViii [1788]. [4], 362, [2] s, 1 levha, haritası eksiktir. 22 x 14 cm. dönem cildinde. Mısır üzerine mektuplar ve Kur’an çevirisiyle tanınan Savary’nin 1779 ve 1780’de İskenderiye’den yola çıkarak Oniki Adalar’a ve bu sırada Girit ve Rodos’a yaptığı gezinin mektuplar şeklinde yazılmış izlenimleridir. Osmanlı idaresi altındaki adaları anlatması bakımından son derece ilginç olan kitapta yazarın Mısırlılar’a gösterdiği hoşgörüyü Türkler’e göstermediği dikkat çekiyor. Savary 1788’de 38 yaşındayken aniden ölerek bu kitabının yazmayı düşündüğü ikinci cildini kaleme alamamıştır.

Dick de Lonlay, A travers la Bulgarie. Souvenirs de Guerre et de Voyage par un Volontaire au 26e Régiment de Cosaque du Don. Paris, Garnier Frères, 1886. [8], 326, [2] s, 20 resim, 22x13 cm, özgün, resimli kırmızı bez cildinde. 93 Harbi’yle ilgili önemli bir hatırat. Rus askerleriyle birlikte Balkanlar’da Osmanlı’nın terk etmek zorunda kaldığı toprakları gezen yazarın tarihi değerde izlenimlerini aktardığı bir çalışmadır. Plevne, Araba-Konak, Sofya, Pazarcık, Filibe, Rodop, Harmanlı, Edirne, Ayastefanos-Yeşilköy ve İstanbul gibi konu başlıkları içermektedir. Eser, yazarın bizzat çizdiği ve bölüm başlarına yerleştirilmiş 20 adet siyah beyaz resimle de dikkat çekmektedir.

Alexandre Raymond, Faiences décoratives de la vieille Turquie, Paris, Editions Albert Morancé, tarihsiz, (c.1920). 8 s, 32 renkli levha (12-13, 21-22 ve 23-24 katlanan), 28 x 23 cm, yayıncının sırtı tamirli orijinal bağcıklı cildinde. Eski çinicilik sanatımız üzerine yapılmış nadir araştırmalardan biri olup yazar tarafından derlenip çizilen ve renklendirilen levhalardan oluşmaktadır. Bursa Yeşil Camii, Yeşil Türbe, Hüdavendigar Camii, Topkapı sarayı çinilerinden örnek, Rüstem Paşa Camii, İznik Eşref Paşa Camii içindeki çini örnekleri nefis bir baskıyla sunulmuştur.

Leonora Navari, Greece and The Levant. The Catalogue Of The Henry Myron Blackmer Collection Of Books And Manuscripts, Maggs Bros Ltd., London, 1989 (İlk baskı). xxi, 446 s, kimileri renkli, xvi levha, 35 x 25 cm, yayıncının gri renkli bez cildinde. Yalnızca 300 adet basılmıştır. Atina’da yaşamış olan Amerikalı banker Henry Myron Blackmer’in, seyahatname konulu kitap ve basılı malzemelerden oluşturduğu koleksiyonun kataloğudur. Yunanistan, Mısır, Filistin, Suriye ve Osmanlı İmparatorluğu üzerine 15 – 19. yüzyıllar arasında yayınlanmış 1947 seyahatnamenin ayrıntılı dökümünün sunulduğu, konuyla ilgili olarak hazırlanmış en önemli bibliyografyalardan biridir.

[Abbé Joseph de La Porte], Tableau de l"Empire Ottoman. Où l"on trouve tout ce qui concerne la Religion, la Milice, le Gouvernement civil des Turcs, & les grandes Charges & Dignités de l"Empire, Duchesne, Paris, MDCCLVii [1757] (1. baskı). xxiv, 310 s, 14 x 8 cm, döneminin cildinde. 1757 yılında J.F. Bassompierre tarafından yapılmış bir baskısı daha vardır. 1759 tarihli başka bir baskısı ise État actuel de l’Empire Ottoman başlığını taşır. Bu eser Alcide de St. Maure’nin 1673’de basılan La Cour Ottomane ou l’interpète de la Porte başlıklı kitabın metnine dayanır. Eserin 1. bölümünde Türkler’in dini ve dini akideleri, bayram kutlamaları, müslümanlık içerisinde yer alan mezhepler, evlilik törenleri, din adamları, camileri, kadı başkanlığındaki yargı sistemi, takvim yapısı anlatılır. 2. bölümde askeri örgütlenme, 3. bölümde Divan-ı Hümayun, 4. bölümde de padişahın ve maiyetinin devlet yönetimi içerisindeki pozisyonu anlatılmaktadır. Atabey 669

Sir James Porter, Observations sur la Religion, les Loix, le Gouvernement et les Moeurs des Turcs. Traduit de l’Anglois, par M.B*** [Bergier], Chez Merlin, Londres, MDCCLXiX [1769]. 2 cilt bir arada: c.1 – 149 s; c.2 - 144 s, 17 x x 11 cm, deri cildinde. Kitabın ilk baskısı 1768 yılında Observations on the Religion, Law, Government and Manners of the Turks adıyla yazar adı belirtilmeden yapılmıştır. James Porter’in bu kitabı, 18. yüzyıldaki Osmanlı toplum yapısını gözler önüne seren ve bu yapıyı objektif açıdan anlamaya ve açıklamaya yönelik tespitler içeren çok önemli bir çalışmadır. 1. baskıdan kısa bir zaman sonra Fransızca’ya çevrilen bu eser, döneminin diğer kaynaklarına göre gerek İslamiyet’e ve gerekse Osmanlı toplumsal kurumlarına önyargısız bakması açısından önemlidir. Eserin ikinci bölümünde yazarın Fener Rumları hakkındaki gözlemleri de yer almaktadır. Blackmer 1332 (1. İngilizce baskı), Atabey 974 (Neuchatel, MDCCLXX [1770] baskısı).

'a.

'a.

[Charles Clive Bigham] Viscount Mersey, A Picture of Life 1872-1940, John Murray, London, 1941 (2. baskı). xii, 466 s, metin dışında 9 levha, 5 harita, 23 x 15 cm, bez cildinde. Charles Clive Bigham, 2. Vikont Mersey. Müzayedeye sunduğumuz kitabın 4. ve 5. bölümleri daha önce A Ride through Western Asia (London, 1897) başlığı ile basılan kitapta anlatılan seyahatin bazı bölümlerinin kısa bir özetidir. 1895 Ermeni olayları ile ilgili istihbarat toplama gayesi ile Orient Express ile Londra’dan İstanbul’a gelen yazar bir aylık hazırlıktan sonra Anadolu’ya doğru yola çıkar. Sivas, Yozgat, Erzincan, Erzurum ve Doğubeyazıt yolculuğu, yerel yöneticilerin misafirperverliği, konaklama imkanları, İngiliz ve Amerikan konsolosluklarında yapılan temaslar anlatılır. Sonrasında yazarın İran ve Orta Asya seyahatleri yer alır. Daha önce With the Turkish Army in Thessaly (London, 1897) başlığı ile basılan kitapta anlatılan Osmanlı-Yunan Savaşı’nın kısa bir özeti sondaki 7. bölümün konusunu oluşturur.

Harold [George] Nicolson, Curzon: the Last Phase, 1919-1925: A Study in Post-War Diplomacy, Houghton Mifflin, Boston and New York, 1934. xvi, 416 s, 10 fotoğraf, 4 harita, 22.5 x 14 cm, bez cildinde. Lord Curzon (1859-1925) İngiliz devlet adamıdır. 1919"da Lloyd George"un, Yunanlıları, Anadolu"yu istilaya zorlamasına ve Türkler"e karşı savaş tehdidine karşı çıktı ve Fransa Başbakanı Poincare ile anlaşarak Türkler"i barış müzakereleri yapmaya çağırdı. 1922-1923 Lozan görüşmelerinde İngiliz heyetine başkanlık etti. Kitap, Lord Curzon’un İngiltere dışişleri bakanı olduğu 1919-1925 arasındaki dönemi kapsayan biyografisi olup anlatılan konuların neredeyse tamamı Osmanlı İmparatorluğu ile ilgilidir. İzmir’in işgali ve Lozan görüşmeleri gibi önemli konular ayrı başlıklar altında anlatılmaktadır. Kurtuluş Savaşı için çok önemli bir kaynaktır.

R. Grant Barnwell, the Russo-Turkish War: An Account of the Servian insurrection, the Dreadful Massacre of Christians in Bulgaria, and other Turkish Atrocities, with the Transactions and Negotiations of the Contending Powers Preliminary to the Present Struggle, the Military Resources and Defences of the Combatants, and the Stirring Battles and Thrilling incidents of the War; Together with a History and Description of Russia and the Russians, the Rise, Progress and Decline of the Ottoman Empire and Sketches of the People, Manners and Customs and Domestic Life of Both Nations, A. Roman & Company, San Fransisco, 1877. xv, [-17] 560 s, metin içinde ve metin dışında birçok resim, ön kapak içinde 1 katlanır renkli harita, 22.5 x 14.5 cm, bez cildinde. Barnwell’in Osmanlı-Rus Savaşı ismindeki kitabı, 93 Harbi olarak bilinen savaş sırasında gelişen olaylardan çok Osmanlı ve Rus İmparatorluklarının siyasal, toplumsal ve ekonomik yapılarını inceleyen kitapta çok sayıda gravüre yer verilmiştir.

Despatches and Papers Relative to the Campaign in Turkey, Asia Minor, and the Crimea During the War with Russia in 1854, 1855, 1856. illustrated With Original Plans and Drawings Executed at the Topographical Branch of the War Department Under the Superintendence of Colonel Jerviss, Director. Compiled and Arranged by Captain Sayer, Deputy Assistant Adjutant-General, Horse Guards. to Which is Added a Copious Appendix Containing Numerous Valuable and interesting Returns and Statistics Connected with the Campaign, Many of Which Were Prepeared by Authority and are Now for the First Time Published, London, 1857 (1. baskı). iv, 447 s, metin içinde 6 katlanır renkli harita, 1 katlanır tablo, arka cep içerisinde 1 katlanır renkli harita, 23 x 14.5 cm, bez cildinde. Resmi İngiliz arşivine göre Kırım Savaşı’nın seyrinin tüm detayları ile incelendiği bu kitapta cephe ile Londra arasındaki muhaberat, yazışmalar, istatistiksel veriler yer almaktadır.

'a.

Frank Maloy Anderson; Amos Shartle Hershey, Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914, Government Printing Office, Washington, 1918. 482 s, ex-library, 23.3 x 15 cm, bez cildinde. Yazar bu eserinde, siyaset ve uluslararası hukuk dallarında profesörlük yapmış olan Amos Shartle Hershey ve 50 katılımcının yardımıyla 1870-1914 tarihleri arasında Avrupa, Asya ve Afrika’nın tarihine uluslararası ilişkiler bakımından ışık tutmaktadır. Kitapta uluslararası diplomasi, rekabet, buhran, ittifak, konferans, antlaşma, sömürgelerin yönetimi, savaş, ayaklanma gibi konular 160 ayrı başlıkta kronolojik sırada ve her birinin sonunda kaynakçası belirtilerek verilmektedir. Müzayede tarihimizde ilk defa görülmektedir.

A. Synvet, Traité de Géographie Générale de l"Empire Ottoman, Typographie et Lithographie Centrales, Constantinople, 1872. ix, 235 s, 20,5 x 14 cm, kağıt kapağında. Mekteb-i Sultani öğretmeni A. Synvet eserini Yusuf İzzeddin Efendi’ye ithaf etmiştir. Yazar, kitabına yazdığı önsözde amacının üç kıtanın merkezinde yer alan Osmanlı İmparatorluğu’nu tanıtmak olduğunu belirtmektedir. Kitapta Osmanlı coğrafyası vilayet bazında incelemiş. Bunlar sırasıyla Edirne, Tuna, Bosna, Perzerim (Prizren) ve İşkodra, Yanya, Selanik, Girit, Hüdavendigar, Aydın ve İzmir, Cezayir-i Bahr-i Sefid, Kastamonu ve Angora, Konya ve Adana, Trabzon ve Sivas, Erzurum ve Diyarbakır, Bağdat, Halep, Şam, Hicaz ve Yemen, Trablus ve Bingazi, Tunus, Samos, Mısır, Romanya, Sırbistan ve Karadağ. Kitabın sonundaki bölümlerde ise imparatorluğun tarımı, sanayisi, ticareti ve yönetimi inceleniyor. Kitapta yer alan tablolarda Osmanlı İmparatorluğu üzerine sayısal bilgiler verilmiştir.

E. Cardon, Le Musée du Fumeur traitant du Tabac et de la Pipe et Comprenant le Récit du Voyage de l"Auteur en Orient, En Vente Chez l"Auteur, Paris, 1866. 281 s, 18 x 12 cm, kağıt kapağında. Tütünün tarihi, keşfi, Avrupa’ya tanıtımı ve yazarın Türkiye seyahatini içeren 90 sayfalık bölüm bu kitabın baskısını çok özel kılmaktadır. Seyahatname tarzında yazılmış olan bu kitapta haşhaş, eşkıyaların saldırısı, tütünün botanik ve kimyasal karakteristiği, tütün ekonomisi, pipo tütünü çeşitliliği ve son olarak bir doktor ile araştırmacının tütün ve afyon kullanımı gibi konularda yapmış olduğu diyalog anlatılmaktadır. Kitabın gayet uzun olan 5. bölümü (s 53-144) yazarın Marmara Bölgesi’nde yaptığı gezilere ayrılmıştır. Sadece tek baskı yapan bu nadir ve ilginç kitap müzayedelerimizde ilk defa görülüyor.

387 s, 18.5 x 11 cm, sırtı deri kapakları karton cildinde. Soylu bir aileden gelen ve İtalya’nın bağımsızlığını sağlamasında seçkin bir rolü olan Trivulzio İtalya’yı terketmek zorunda kaldıktan sonra Plaisance Düşesi’nin konuğu olarak Yunanistan’da kaldı. 1850’lerin ilk yarısında Ortadoğu’da kapsamlı seyahatler yaptı. Yazarın Anadolu üzerinden Suriye ve Filistin’e uzanan eserinde gittiği yerlerde yerel halklarla kurduğu diyaloglara dayanan samimi ve içten tasvirler dikkat çekmektedir. Ankara, Konya, Adana, İskenderun hakkında bilgiler vermekte buralarda yaşayan halklar hakkında ayrıntılı açıklamalar yapmaktadır. Kayseri Ermenilerini ayrı bir başlık altında inceleyen yazar, geçtiği yerlerdeki Türk kadınının durumunu oldukça dikkatli bir gözlemle sunmuştur. Kitabın İngilizce tercümesi Oriental Harems and Scenery (New York, 1862) başlığı ile basılmıştır. Blackmer 1679.

1 Ağustos 1914 ile 29 Temmuz 1916 arasında İngiltere donanması kruvazörlerinden HMS Doris’te görev yapan anonim yazarın bir seyir defteri şeklinde tuttuğu notlardan oluşan bu yazmada [185] dolu sayfa, [145] boş sayfa; kitabın diğer tarafında ise [44] yazılı sayfa bulunmaktadır, 26.5 x 20 cm, bez cildinde. HMS Doris 1896 yılında yapımına başlanan 5.600 tonluk 2. sınıf bir kruvazördü. Saatte 19 millik sürati, 450 personeli, 11 adet 15 cm, 3 adet küçük çapta topa ve 3 adet torpidoya sahipti. Gemi komutanı Amiral Frank Larken’di (1875-1953). Doris kruvazörünün hikayesini anlatan kitabın ilk sayfasında gemi personelinin rütbeleri ile birlikte isim listesi verilmektedir. Kitabın arka tarafında ise İngiltere ve bazı başka Avrupa devleti donanmalarındaki gemilerin isimlerinden oluşan bir liste (11 s) ile “Three Months on the Syrian Coast” başlıklı yazıya (32 s) yer verilmiştir.

W[ilhelm]. Brennecke, Die Länder an der unteren Donau und Konstantinopel. Reise-Erinnerungen aus dem Herbst 1868. Hahn"sche Hofbuchhandlung, Hannover, 1870. 172 s, 23 x 14,5 cm, bez cildinde. 1878 yılında çeşitli Balkan şehirlerine uğradıktan sonra İstanbul’a gelen Brennecke seyahatnamesinin yarısını İstanbul’a ayırmıştır.

Katip Çelebi, History of the Maritime Wars of the Turks, translated from the Turkish of Haji Khalifeh by James Mitchell. Chapters i. to iV. by Haji Khalifeh, Johnson Reprint Company, New York, London, 1968. xiii, 80 s, 26 x 17.5 cm, bez cildinde. Londra’da 1831’de basılan ilk baskının tıpkıbasımı. Osmanlı donanmasını anlatan Tuhfat al-Kibar fi Asfar il-Bahar’ın ilk dört bölümünün çevirisidir.

Grace Ellison, An Englishwoman in Angora, Hutchinson, London, [1923 ?]. 344 s, metin dışında 34 levha, 23.5 x 16 cm, bez cildinde. Milli Mücadele’yi başından sonuna kadar izleyen ilk İngiliz kadın olan Grace Ellison Türk-İngiliz dostluğu için çaba harcamış bir kişidir. Türkler ve İngilizler savaşta düşman kamplarda olduklarından, İngiliz kimliğni genellikle gizlemiş ve kendisini Amerikalı olarak tanıtmıştır. Türkiye’de kaldığı dönemde Milli Mücadele’yi başından Lozan görüşmelerine ve Cumhuriyet’e kadar izlemiş; Atatürk, İnönü, Ahmet Ağaoğlu, Halide Edip, Adnan Adıvar, Rauf Bey ve üst düzeyde birçok devlet görevlisi ve basın mensubu ile yakın ilişkiler kurmuştur. Atatürk ile görüşmeler yapmış, yapmış olduğu görüşme 22 Aralık’ta the Morning Post’da yayınlanmıştır. Türkiye‘de kaldığı süre boyunca, İzmir, İstanbul ve Bursa’yı da gezen Ellison, Lozan Barış görüşmelerini izlemek üzere Türk delegasyonu ile birlikte Lozan’a gitmiştir. Kitapta yer alan fotoğraflar birer belge niteliğindedir.

Alexander van Millingen, Byzantine Churches in Constantinople their History and Architecture, MacMillan, London, 1912. xxix, 352, [1] s, 116 plan ve resim, 92 levha, 25.5 x 17 cm, bez cildinde. Yazar kitabın önsözünde Byzantine Churches in Constantinople’ın 13 sene önce yayınlanan Byzantine Constantinople, the Walls of the City and Adjoining Historical Sites (London, 1899) isimli kitabın devamı olduğunu yazmaktadır. Kitap Osmanlı imparatorluğunun son dönemine ulaşabilen Bizans kiliselerini tarih ve mimarileri ile inceleyerek tam bir envanterini vermektedir. Plan, harita, rölöve gibi bir mimari kitabında bulunması gereken tüm unsurları barındıran bu mufassal kitap 25 bölümden oluşmaktadır. Kitabın sonuna bibliyografya, Bizans imparatorlarının listesi ve indeks eklenmiştir. Kitabın her bölümü ayrı bir kiliseye ayrılmıştır. Gayet nadir bir kitaptır.

[Julia] Pardoe, Les Beautés du Bosphore, orné d’une Suite de vues de Constantinople et de ses Environs, d’Apres les Dessins Originaux de W. H. Bartlett, George Virtue, Londres, 1838. 1 ekstra künye sayfası (İngilizce), 164, [1] s, 79 gravür, 1 gravürlü künye sayfası, 1 harita, (İngilizce baskıda bulunan gravürler kullanılmıştır), 28.5 x 22 cm, deri cildinde.

Amédée Alléon, Nouveaux Procédés de Taxidermie. Accompagnès de quelques impressions ornithologiques, de photographies des principaux types de la collection de l’auteur à Makri-Keui, près Constantinople et de physionomie de rapaces sur nature. L. Mulo, Paris, 1898. [8], xv, 116 s, 132 fotoğraf, 28 x 19 cm, lüks deri cildinde. Türkiye ve özellikle İstanbul ve çevresinin kuşları için ender bir kaynak. Yazarın koleksiyon yapmak amacıyla topladığı ve daha sonra içini doldurduğu kuşlara ait büyük bir bölümü tam sayfa olan 132 fotoğraf kitabın ana eksenini oluşturmaktadır. Alléon, çalışmalarından ötürü, Mecidiye Nişanı da dahil olmak üzere pek çok ödül kazanmış önemli bir bilim insanıdır. Türkiye’nin ornitolojisi hakkında Türkçe kaynakların çok az olması bu çalışmanın değerini arttırmaktadır.

Nicolaus Schmidt, Seer aenmerkelyke reys-beschryving na Constantinopolen en Egypten, gedaan in "t jaar 1605, en vervolgens door Nicolaus Schmidt, Pieter Van Der Aa, Leiden, [1706-1708]. [1], 71, [8] s, 2 katlanır gravür, 19 x 12 cm, lüks deri cildinde. Bu kitap Naaukeurige Versameling der Gedenk-waardigste Zee en Land-reysen, na Oost en West-indien, Mitsgaders andere Gewesten, ter eerster Ontdekking enn soo vervolgens van Verscheyde Volkeren, meerendels door Vorsten, of Maatschappyen Derwaarts gesonden, gedaan; Zedert het jaar 1601 tot 1605"ın içinde basılmıştır.18 x 13.5 cm ölçülerindeki bakır baskı gravürlerden birincisi İskenderiye’de bir dans gösterisini, ikincisi ise İstanbul’da bir suçlunun cezalandırılmasını tasvir eder. Pieter van der Aa (Leiden 1659-1733) daha çok harita ve atlasları ile tanınan Felemenk yayıncıdır. Müzayedelerimizde ilk defa görülmektedir.