OSMANLI MURASSA ÇELENK

Kategori: Diğer

Lot No: 149

Gümüş üzeri elmas kakmalı eser askerleri taltif etmek için verilenlerdendir.
18. – 19. yüzyıl.
Ağırlık: 24 gr.
7 x 3,5 cm.
Çelenk
Nişanın ihdasından evvel muharebelerde büyüklerden muvaffakiyet gösterenlere taltif makamında verilen hatıranın adı idi.
Ahmet Vefik Paşa “Lehçe-i Osmani”de (1306 tab’ı), “çelenk; maden ve cevahirden çalma resimli sorguç” izahatını vermektedir. Sorguç için de “sorguç, serguç, sergûç envai çoktur. Tuğ, ciga, çelenk, gelin sorgucu, balıkçın, baş aşağı takılan” malumatını vermektedir.
“Kamus-u Türki”deki (s.515) tarifi de şöyledir: “Cevahirle donatılmış serguç: başa çelenk takmak”.
Çelenkler gümüşten yapıldığı gibi, altından da yapılırdı. Murassa ve çok kıymetli olanları dahi vardı. Hükümet merkezinde itina ile yaptırılan çelenkler kıymetli şeyler olduğu için hazineye mâl edilir, hususi memurlarla ordugâha gönderildikleri zaman resmî evrak mukabilinde çıkarılırdı. Başmuhasebede bunlar için kayıt tutulurdu. Gönderilen çelenklerden tevzi olunmayanlar iade edilir, devlete ait diğer kıymetli eşya meyanında bunlarda saklanırdı.
B.B.O. arşivinde mevcut 1183 (1769) tarihli bir vesikada nasıl gönderildiğini detaylı olarak yazmaktadır.
Vakanüvis Lütfi Efendi Hicri 1288/Miladi 1871 senesi vakayii arasında Rusya Devleti tarafından Sultan Aziz’e verilen nişandan bahsederken “İlave” başlığı altında şu malumatı vermiştir: “Vaka-i Hayriyye tarihi olan 1241 (1825) senesine gelinceye kadar Devlet-i Aliyye’de teşrifatçı suret-i mürettebe ve muntazamada nişan itasına dair malumat ve kuyudat-ı mevsuka ve resmiyyeye muttali olamadım. Eskiden paşa unvanıyla muanven olan vüzeraya kılıç kaftan ile üç, beylerbeyiler ile mîr-i mîrana, mîr-ül-ümera paşalara iki ve bir tuğ verildiği misillû sancaklar ve ordularda fevkalade yararlıkları görülen şücean-ı asakirin başlarına takılmak için rüteb-i mütenevviadan nişan makamında çelenkler verilirdi. Fevkalade olarak bazı havass-ı vüzeraya dokuz tuğ veridliği de mesbuktur.”
Lû’fi Efendi, çelenklerin, mütenevvi dediği rütbelerin kaç olduğunu yazmadığı gibi, başka bir yerde de buna dair malumata tesadüf olunmamıştır. Bununla beraber vakanüvisin izahatında çelengin yalnız askerlere verilmekte ve başa takılmakta olduğu anlaşılmaktadır.
Tanzimat’tan sonra harplerde ve devlet işlerinde hizmeti görülenlere nişan verilmeye başlanmış, çelenk istimalden sakıt olmuştur. (Ref: Tarih Deyimleri ve Terimleri, sayfa 346)

Muhammen Bedel