SARAY-I HÜMAYUN HAT HOCASI HAFIZ YUSUF EFENDİ (?-1787)

Kategori: Hat

Lot No: 59

Sülüs- Nesih Hat Levhası
Ketebeli, 10 kıt'adan müteşekkil eserde muhakkak besmele ve Arapça, mealen; "Ben beni ananların yanındayım, onların meclisindeyim", "Ey Galip Olan Allah, ey hiç mağlup olmayan Allah", "Başarıyı veren Allah'tır" ve hadis-i şerifler yazılıdır. Kıt'aların koltukları klasik üslupta tezyin edilmiş, iç ve dış pervazları halkari tarzında hatayilerle ve tığlarla bezelidir. Ünlü hattatın, sanat değeri yüksek, koleksiyonluk eserlerindendir.
18. yüzyıl.
90 x 58 cm.
Saray-ı Hümayun Hat Hocası Hafız Yusuf Efendi (?-1787)
Doğu taraflarından göç ederek İstanbul’a yerleşmiş, Kırkçeşme (Fatih) yakınında bulunan Peştamalcılar Çarşısı’nda peştamal dokuma ve satışıyla uğraşmıştır. Gençliğinde Hasırcılar İmamı diye bilinen, Zülüflü Baltacılar Ocağı’nın hat hocası Mustafa Efendi’den hıfzını tamamlamış ve altı çeşit yazıyı (aklâm-ı sitte) meşketmiş, ayrıca inşâ ilmine dair usulleri öğrenmiştir. Hat sanatında mezuniyeti hak etmekle birlikte hocası ile araları açılmış, bunun üzerine hat çalışmalarını yakından bilen ve takdir eden İbrâhim Rodosî Efendi’den icâzet almıştır. Hâfız Yûsuf Efendi bir ara bir devlet adamının hizmetinde seyahate çıkmış, dönüşünde Hasırcılar Ocağı imamlığına vekil olarak tayin edilmiştir. Bu sırada tanıştığı hocasının üstadı Reîsülhattâtîn Eğrikapılı Mehmed Râsim’den hüsn-i hattın bütün inceliklerini öğrenip sanatını geliştirmiş, onun övgü ve beğenisini kazanmış, hattatlar arasında şöhreti yayılmıştır. Tayyibî Efendi’nin yaptırdığı mektebe hat hocası olmuş, Galatasaray Mekteb-i Sultânî hüsn-i hat hocası Dâimî İbrâhim Efendi, Sarây-ı Hümâyun Enderun Mektebi’nde hat hocalığına yükseltilince onun yerine Galatasaray hat hocalığına getirilmiştir. Bu mektepte yetenekli pek çok talebe yetiştirmiş, buradaki başarılı hizmetlerinden dolayı Sarây-ı Hümâyun Enderun Mektebi hüsn-i hat hocalığına terfi etmiştir. Yetiştirdiği talebeler arasında Üsküdârî Abdullah bin Sâlih, Ahmed Nazîm bin Hasan, Laz Ömer Vasfi Efendi, Eyüplü Ahmed Tevfîkî Efendi öne çıkan hattatlardandır. Hâfız Yûsuf’un günümüze ulaşan eserlerinde, Osmanlı hat ekolünün özellikle sülüs ve nesih yazılarda bütün estetik değer ve incelikleri başarıyla uyguladığı görülmektedir (Süleymaniye Ktp., Süleymaniye, Murakkaât, sülüs-nesih kıta, nr. 9; TSMK, Hazine, sülüs-nesih kıta, nr. 2290/35; DEMSA Koleksiyon, sülüs-nesih, hilye-i şerife, Envanter nr. 391; sülüs-nesih kıta, Envanter nr. 460; sülüs-nesih kıta, Envanter nr. 3430; Sakıp Sabancı Müzesi, sülüs-nesih kıta, Envanter nr. 110-0127 –HY). Eserleri arasında 1171’de (1758) nesih hattıyla yazdığı serlevha, sure başı ve gül bezemeli mushaf-ı şerif (TSMK, Emanet Hazinesi, nr. 141) onun nesih hattına olan hâkimiyet ve kudretini gösteren en önemli eseridir. Bu mushafın cetvelle ikiye ayrılmış sayfa kenarlarında (hâşiye) dikkati çeken kıraat, sure ve ayetlerle ilgili bazı açıklamalar yer almaktadır. Özel koleksiyonda bulunan H. 1197/M. 1783 tarihli Delâ’ilü'l-hayrât’ı ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphânesi’nin Enderûn Hazinesi kısmında da Hicri 1171/Miladi 1757-1758 tarihli risâlesi vardır. (Muhittin Serin)

Muhammen Bedel